Glitfaxi (+1951)

Hvar er flakið af Glitfaxa ?

Ein mesta ráðgáta í flugvélaheiminum og um leið einnig einn mesti harmleikur í flugvélasögunni á Íslandi er hvarfið á flugvélinni Glitfaxa árið 1951.

GLITFAXI, TF-ISG


GÖMUL STRÍÐSVÉL
Glitfaxi var af gerðinni Douglas C-47 og var gömul herflugvél frá Bandaríkjunum, smíðuð árið 1942. Flugfélag Íslands keypti hana af Scottish Aviation í nóvember 1946, sem hafði breytt henni til farþegaflutninga. Flugvélin þótti afar öflug á sínum tíma. Hún var útbúin sætum fyrir 21 farþega og fjögurra manna áhöfn.

___________________________________________________________________

GREIN MORGUNBLAÐINU 31.JANÚAR 2011

Flugvélin sem hvarf

• Sextíu ár eru síðan Glitfaxi fórst með tuttugu manns • Var í aðflugi að Reykjavíkurflugvelli og steyptist í sjóinn • Enginn veit fyrir víst hvar flakið liggur en hlutar úr vélinni hafa fundist

Við erum komnir niður í 700 fet. statikkin er byrjuð. Ég veit ekki hvernig þetta verður.“

Þetta voru síðustu orðin sem heyrðust frá áhöfn Glitfaxa, áður en hann steyptist í sjóinn og fórst. Enginn veit fyrir víst hvar hann féll í sína votu gröf. Þó er víst að það var grátlega skammt frá áfangastað, Reykjavík.

Glitfaxi lagði af stað í sína hinstu flugferð síðdegis hinn 31. janúar árið 1951 frá Vestmannaeyjum. Fyrr um daginn hafði Glitfaxi flogið norður á Sauðárkrók. Við heimkomuna í Reykjavík var Ólafi Jóhannssyni flugstjóra tilkynnt að fljúga þyrfti til Vestmannaeyja. Vélin var þétt setin og hlaðin ýmsum vörum. Eyjar höfðu verið lokaðar í þrjá daga fyrir flugumferð, sökum veðurs.

Glitfaxi fór ekki einn til Vestmannaeyja. Glófaxi, vél frá Flugfélagi Íslands, kom í humátt á eftir. Flugvél Loftleiða hafði reynt að fljúga til Eyja fljótlega eftir hádegi, en snúið við. En síðan þá hafði veðrið lagast í Eyjum, að sögn heimamanna.

Sautján farþegar fóru um borð í Glitfaxa í Eyjum. Enginn kaus að fara með Glófaxa sem lenti í Eyjum um það bil þegar Glitfaxi fór í loftið. Farþegar voru í kappi við veðrið, því vindur fór vaxandi.

Veðrið í Reykjavík hafði versnað í millitíðinni. Snorri Snorrason, fyrrum flugstjóri, var staddur á Reykjavíkurflugvelli við vinnu hinn örlagaríka dag.

„Það var suðaustan kaldi, strekkingur – kannski fimm eða sex vindstig. Það var ekkert óveður, en moksnjókoma og ekkert sjónflugsskyggni,“ segir Snorri. Hann starfaði sem hlaðmaður á vellinum á þessum tíma jafnramt því að sinna starfi flugmanns í afleysingum.

Eftir að Glitfaxi var kominn í loftið bárust fregnir af því úr flugturni Reykjavíkurflugvallar að veðrið væri „mjög vafasamt“. Veðurfræðingur á staðnum trúði því að flugvöllurinn myndi jafnvel alveg lokast. Glitfaxi hélt áfram.

Laust fyrir fimm var Glitfaxi staddur yfir stefnuvita Reykjavíkurflugvallar á Álftanesi. Honum var gefin heimild til að lækka flugið og stefna í átt að flugbrautinni í sjónflugi. Þegar Glitfaxi nálgaðist var flugbrautin hvergi sjáanleg. Ólafur stýrði vélinni aftur upp samkvæmt ráðum flugturnsins.

„…það var svo mikil statik þarna að ég heyrði ekki nokkurn skapaðan hlut og ég þorði ekki að halda áfram,“ sagði flugstjórinn við flugturninn. Veðrið var farið að hafa áhrif á sambandið á milli vélarinnar og jarðar. Glitfaxi flaug á haf út.

Turninn kallaði: „Ég geri ráð fyrir að hyggilegt væri að reyna annað aðflug núna strax, reyna annað aðflug strax. Það er að byrja að lyfta til aftur, það er að byrja að lyfta til aftur.“

Ólafur flugstjóri og Garðar Gíslason, flugmaður vélarinnar, fylgdu ráðum turnsins og gerðu sig reiðubúna í aðflug. Þeir voru komnir í rétta stefnu og lækkuðu flugið á nýjan leik.

Skömmu síðar hættu að berast svör úr Glitfaxa. Hann var horfinn.

GLITFAXI, TF-ISG


GÖMUL STRÍÐSVÉL
Glitfaxi var af gerðinni Douglas C-47 og var gömul herflugvél frá Bandaríkjunum, smíðuð árið 1942. Flugfélag Íslands keypti hana af Scottish Aviation í nóvember 1946, sem hafði breytt henni til farþegaflutninga. Flugvélin þótti afar öflug á sínum tíma. Hún var útbúin sætum fyrir 21 farþega og fjögurra manna áhöfn. (Mynd; )

Fundu hluta úr vélinni

Eftir að mönnum varð ljóst að Glitfaxi var horfinn var byrjað að leita þegar í stað. Einhverjir voru sendir út í myrkrið um kvöldið. Það bar engan árangur. Daginn eftir var bæði leitað á landi, sjó og úr lofti. Leitarmenn fundu tvo stóra fleka úr gólfi Glitfaxa á hafsvæðinu út af Straumsvík og björgunarvesti úr flugvélinni við Vatnsleysuströnd. Þeir töldu sig einnig hafa fundið olíubrák úr vélinni. Síðar kom í ljós að brákin var sjávardýrafita.

Leitað var áfram á næstu dögum. Varðskipið Ægir og síldveiðiskipið Fanney leituðu á svæðinu með dýptarmælum og hið síðarnefnda slæddi sjávarbotninn með botnvörpu. Poki af sængurfötum, sem tilheyrði yngsta farþega Glitfaxa, fannst viku eftir slysið á hafi úti. Heyrnartól úr Glitfaxa og annar fleki úr vélinni, fundust í byrjun marsmánaðar við bæinn Hvol á Seltjarnarnesi.

Nýlegasti fundurinn var árið 1982. Þá rak á fjöruna á Álftanesi svo kallaðan „Hat rack“ eða farangursgeymslu yfir sætunum. Jón Pálsson, yfir skoðunarmaður Flugfélags Íslands, þekkti hann þegar í stað og staðfesti að hann væri úr Glitfaxa.

Allir þessir hlutir, auk frásagna flugstjórnarmanna, gefa til kynna að vélin hafi steypst í sjóinn út af Álftanesi. Enginn hefur fundið flakið af Glitfaxa, en ætla má að það liggi á hafsbotni skammt undan landi.

Hvar brotlenti Glitfaxi ? (Sjókort)

Þjóðarsorg

„Þegar slíkir atburðir gerast eins og nú hefur orðið er það þungt áfall, ekki einasta fyrir ástvini þeirra, er farist hafa, heldur fyrir óskir og vonir þjóðarinnar allrar. Slíkur atburður veldur þjóðarsorg.“

Þannig komst Jón Pálmason, forseti Sameinaðs þings, að orði í samúðarávarpi sem hann flutti á þingi tveimur dögum eftir slysið.

Þriggja manna áhöfn og sautján farþegar létu lífið þegar Glitfaxi steyptist í sjóinn. Lík hinna látnu hafa aldrei fundist. Flestir farþeganna voru frá Vestmanneyjum, þar á meðal yngsti farþeginn, hinn fimm mánaða gamli Bjarni Gunnarsson.

Mennirnir sem fórust létu eftir sig 48 börn, þar af 26 innan fermingaraldurs. Þar að auki voru tvö börn hinna látnu í móðurkviði og fæddust skömmu eftir slysið. Alls misstu því fimmtíu börn föður sinn. Barnflesta heimilið var í Þingholti í Vestmannaeyjum. Þar misstu tólf börn föður sinn og fyrirvinnu, Pál Jónsson skipstjóra.

Í leiðara Morgunblaðsins hinn 2. febrúar 1951 var skrifað: „Glitfaxi er horfinn – Jelinu ljettir, en skuggi kvíða, og síðan sorgar og saknaðar leggst yfir heimili þess fólks sem átti vini og venslamenn með hinni týndu flugvjel.“

Heimildir:

Ísafjarðardjúp – Leit að skipsflaki

Sónarleit í Ísafjarðardjúpi í apríl 2015. Leit að 100 ára gömlu flaki, kútter. Mikið af gögnum safnaðist sem við eigum eftir að fara yfir og greina. Bátur og búnaður virkaði vel og allt gekk upp.

Our newest sonar search in Isafjardardjupi. Search for a 100 year old cutter. We manage to collect a lot of data. Everything went well and our boat and equipment worked great.

Tvígeislamæling (e. SideScan Sonar) mynd af hafsbotni. Bryggja og svo hjólbarðar má sjá á myndinni.

Vega – Greenland Expedition 2013

Vega Greenland Expedition var sænskur leiðangur gerður út af útivistar og ævintýramanninum Ola Skinnarmo árið 2013.

Markmið Ola var að finna flakið af sænska rannsóknarskipinu Vega, sem sökk einhversstaðar út af norð vesturströnd Grænlands árið 1903.

SS Vega var barkskip (e. Barque) hannað og ætlað til sjávarrannsókna. Í leiðangrinum er það sökk var það undir stjórn Svíans Adolf Erik Nordenskjold.

SS Vega

Frekari upplýsingar um leiðangurinn og skipið.

Heimildir: Wikipedia

SS Vega was a Swedish barque, built in Bremerhaven Germany in 1872. She was the first ship to complete a voyage through the Northeast Passage, and the first vessel to circumnavigate the Eurasian continent, during the Vega expedition.

Though being a sailing ship she had a 60 hp auxiliary steam engine. The hull was of wood measuring 150 ft. in length (45.72 m), a capacity of 357 DWT

Constructed as a whaler, the vessel was acquired and rebuilt for Arctic exploration by Nils Adolf Erik Nordenskiöld with financial assistance from King Oscar II of Sweden and others.[1][2] On 22 June 1878 the ship set out from Sweden through the Northeast Passage around the north coast of Eurasia. Blocked by ice on 28 September of that year only 120 miles (200 km) short of the Bering Strait marking the eastern end of Asia, the ship was not freed until 18 July 1879. Two days later East Cape was passed, and Vega became the first ship to complete a voyage through the Northeast Passage.[1] Returning by way of the Western Pacific, Indian Ocean, and Suez Canal,[3] Vega also became the first vessel to circumnavigate the Eurasian continent.

After the expedition Vega returned to her original trades of whaling and seal hunting. The ship was reported sunk in Melville Bay west of Greenland in 1903, sailing under the Scottish owner Ferguson of Dundee.

LEIÐANGURINN VEGA EXPEDITION 2013

(Mynd: Martin Jakobsson)
Uparnavik Grænlandi (Mynd: Martin Jakobsson)
Uparnavik Grænlandi (Mynd: Martin Jakobsson)
Uparnavik Grænlandi (Mynd: Martin Jakobsson)

Vestfirðir 2010 – Hljóðbylgjumælingar

(IS) Sónar og dýptar kannanir voru framkvæmdir á Vestfjörðum á árunum 2010 til 2012. Farnir voru leiðangrar þar sem þrír fyrirfram ákveðnir staðir voru skannaðir í og við Patreksfjörð. Þrír aðrir staðir skoðaðir í Arnarfirði og tveir staðir við Tálknafjörð og einn staður í Steingrímsfirði. Í heildina voru 9 staðir skoðaðir.

(EN) Side scan and bathymetric survey in the Westfjord in 2010-2011 and 2012. We did number of small scale surveys in three places in Patresksfjordur, Three places in Arnarfjord, tvo places in Talknafjordur and one place in Steingrímsfjordur. In total 9 sites were checked.

Sónar könnun í Patreksfirði 2010.
Side Scan and bathymetric survey near the coast of Patreksfjörður in the Westfjords in 2010. (Mynd AÞE / RE)
Sónar könnun í Patreksfirði 2010.
Side Scan and bathymetric survey near the coast of Patreksfjörður in the Westfjords in 2010. (Mynd AÞE)
Sónar könnun í Patreksfirði 2010. Höfnin á Patreksfirði skönnuð.

Side Scan and bathymetric survey near the coast of Patreksfjörður in the Westfjords in 2010. Side scan sonar mosaic of the harbour in Patreksfjordur.
Sónar könnun á Vestfjörðum 2010.
Side Scan and bathymetric survey in the Westfjords in 2010. (Mynd AÞE)
Sónar könnun á Vestfjörðum 2010.
Side Scan and bathymetric survey in the Westfjords in 2010. (Mynd AÞE)
Sónar könnun á Vestfjörðum 2010.
Side Scan and bathymetric survey in the Westfjords in 2010. (Mynd AÞE / RE)

Köfun niður á skipsflak – Shipwreck
Sónar könnun á Vestfjörðum 2010.
Side Scan and bathymetric survey in the Westfjords in 2010. (Mynd AÞE / RE)

Köfun niður á skipsflak – Shipwreck
Sónar könnun á Vestfjörðum 2010.
Side Scan and bathymetric survey in the Westfjords in 2010. (Mynd AÞE / RE)