Phönix leiðangur 23-25 apríl 2026
Markmið leiðangursins var að fara skipulagða rannsóknarköfun að flaki skipsins Phönix með það fyrir augum að afla frekari upplýsinga um ástand þess og umhverfi. Lagt var upp með að meta aðstæður á staðnum, kanna ástand flaksins og framkvæma nákvæma 3D ljósmyndaskönnun (photogrammetry) til að búa til stafrænt líkan af flakinu til frekari rannsókna og varðveislu gagna.
Alls tóku fjórir kafarar þátt í leiðangrinum að þessu sinni. Fyrirfram hafði verið aflað formlegrar heimildar frá Minjastofnun Íslands fyrir framkvæmd leiðangursins og þeim markmiðum sem sett voru fram.
Fyrsta köfun dagsins snerist fyrst og fremst um að staðsetja flakið með nákvæmum hætti og koma fyrir botnlínu á réttum stað til að tryggja örugga og skilvirka vinnu í framhaldinu. Ef aðstæður leyfðu, var áætlað að framkvæma stutta könnunarköfun í kjölfarið, með hámark 30 mínútna botntíma, til að fá fyrstu yfirsýn yfir ástand flaksins. Að þeirri könnun lokinni var stefnt að frekari köfunum þar sem unnið yrði markvisst að þeim rannsóknarmarkmiðum sem sett höfðu verið.
Samtals voru framkvæmdar sex kafanir yfir daginn, með heildarbotntíma upp á um 200 mínútur, eða rúmlega 3,3 klukkustundir. Einnig var ætlunin að kanna sérstaklega ákveðin frávik og breytingar sem höfðu komið fram í fyrri leiðöngrum, til að bera saman þróun ástands flaksins yfir tíma.
Aðstæður á köfunarstað voru að mörgu leyti hagstæðar. Sjólag var gott allan daginn, nánast enginn vindur og yfirborð sjávar slétt. Veðrið var þó skýjað. Sjávarhiti mældist um +4°C, sem setti ákveðnar kröfur á búnað og úthald kafara. Þrátt fyrir þetta mátti greinilega finna fyrir neðansjávarstraumum sem höfðu áhrif á vinnu neðansjávar. Skyggni var einnig verulega takmarkað, í raun svo lélegt að það hamlaði framkvæmd verkefna töluvert.
Vegna þessara erfiðu aðstæðna tókst ekki að ná meginmarkmiðum leiðangursins að fullu að þessu sinni, sérstaklega hvað varðar ítarlega 3D skönnun flaksins og nákvæma skráningu þess.
Þrátt fyrir það reyndist ferðin afar dýrmæt. Leiðangurinn veitti mikilvæga reynslu, gaf tækifæri til upprifjunar á verklagi og leiddi í ljós ýmis atriði sem má bæta í skipulagi og framkvæmd fyrir komandi leiðangra.
Tveir nýir kafarar tóku þátt í leiðangrinum sem höfðu ekki áður kafað að flaki Phönix. Þeir öðluðust þar með dýrmæta reynslu og voru við heimkomu afhent sérstök leiðangursmerki til viðurkenningar fyrir þátttöku sína.
UNDIRBÚNINGUR VEGNA RANNSÓKNAR LEIÐANGURS Í SKIPSFLAKIÐ AF PHÖNIX 2026 ER HAFINN.
Ekki hefur verið skipulagður köfunarleiðangur í Phönix síðan 2013. Þá voru farnir tveir leiðangrar, annars vegar í maí 2013 og hins vegar í júní 2013.
Fyrri leiðangurinn snéri að tilraunum við að ljósmynda flakið í þrívídd. Þrátt fyrir góðan hug og tilraunir þá gekk það ekki eftir.
Seinni leiðangurinn, tæknileiðangur, snéri ekki að köfun, heldur notkun á tvígeislamæli (e. side scan sonar) til að ná myndum af flökunum í hárri upplausn. Það gekk upp að hluta til.
Neðansjávarþrívíddargerð 2011 – prófun
Hér má sjá brot af flaki Phönix. Tilraun var gerð í 2011 leiðangri með þrívíddargerð neðansjávar. Það heppnaðist ekki. Aftur á móti eftir því sem tækninni fleygði fram þá mátti nota eitthvað af þeim ljósmyndum sem söfnuðust í að setja saman samsetta mynd, svokallaða mosaík.
Leiðangur 2013 – Ljósmyndir
ENGLISH
Main Objectives of the Phönix 2026 Expedition
The primary objective of the expedition was to conduct a structured dive to the wreck of Phönix, with the aim of gathering further information about its condition and surrounding environment. The plan included assessing site conditions, examining the state of the wreck, and carrying out a detailed 3D photogrammetry survey to create a digital model of the wreck for research and documentation purposes.
A total of four divers participated in the expedition. Prior to the mission, official permission was obtained from the Minjastofnun Íslands for the expedition and its intended objectives.
The first dive of the day focused on accurately locating the wreck and establishing a bottom line in the correct position to ensure safe and efficient operations. If conditions allowed, this would be followed by a short reconnaissance dive with a maximum bottom time of 30 minutes, providing an initial overview of the wreck’s condition. Subsequent dives were then planned to systematically work toward the expedition’s main objectives.
In total, six dives were completed during the day, with a combined bottom time of approximately 200 minutes, or just over 3.3 hours. An additional goal was to investigate specific anomalies and changes that had been noted in previous expeditions, allowing for comparison and monitoring of the wreck’s development over time.
Conditions at the dive site were generally favorable. Sea state remained calm throughout the day, with almost no wind and a flat surface. The weather was overcast, and the water temperature measured around +4°C, requiring appropriate equipment and endurance from the divers. However, noticeable underwater currents were present and affected operations. Visibility was also significantly limited—so much so that it ultimately hindered the successful completion of the expedition’s primary objectives.
Due to these challenging conditions, it was not possible to fully achieve the main goals of the expedition, particularly the detailed 3D survey and comprehensive documentation of the wreck.
Despite this, the expedition proved highly valuable. It provided important experience, served as a practical refresher of procedures, and offered useful insights into how planning and execution can be improved for future missions.
Two divers in the team had not previously dived the Phönix wreck. For them, this expedition provided valuable first-hand experience, and they were awarded expedition insignia upon completion in recognition of their participation.
D I V E E X P L O R E R 
Færðu inn athugasemd